طالبان; دين و حكومت

 

 

- اشاره:

 

 

پيشرويهاى اخير گروه طالبان در افغانستان و تحت تصرف در آوردن بخش اعظم كشور از سوى اين گروه، بويژه سقوط مزار شريف و شهرهاى مهم شمال كشور كه در تصرف نيروهاى ضد طالبان ; موسوم به جبهه متحد براى نجات افغانستان بود، زمينه‏هاى حاكميت فراگير اين گروه را بر تمامى افغانستان فراهم نمود. كشورهاى منطقه و بويژه همسايگان غربى و شمالى افغانستان (ايران و كشورهاى آسياى ميانه) با ابراز تاسف و نگرانى از وضعيت كنونى در برابر اين رخداد واكنش نشان دادند. شايد بتوان گفت در دهه سوم مرداد ماه سال جارى تحولات افغانستان و مسايل مربوط به گروه طالبان بيشترين پوشش خبرى را در رسانه‏هاى خبرى جمهورى اسلامى ايران و كشورهاى همسايه به خود اختصاص داده است. دقت در فراوانى اخبار، تحليل خبرى و تفسيرهاى سياسى مربوط به افغانستان اهميت اين تحولات در سياست‏خارجى اين كشورها را نشان مى‏دهد. به جز پاكستان كه از حاميان جدى طالبان است و طبعا پيشرويهاى نظامى اين گروه را، موقعيت جديدى در سمت و سوى سياست‏خارجى خود تحليل مى‏كند، ساير كشورهاى همسايه نظير جمهورى اسلامى ايران، تاجيكستان، ازبكستان و..... اين رخداد را سر آغاز بحران جديدى در افغانستان ارزيابى نموده نسبت‏به پيامدهاى آن هشدار داده‏اند. واكنش هشدار دهنده و همراه با نگرانى اين كشورها، صرف نظر از دخالت نظامى، پاكستان كه در هم پيمانى منطقه‏اى با آمريكا و سعودى قرار دارد، به دليل اثر گزارى منفى اين رخدادها در سياست‏خارجى، ثبات داخلى و منافع ملى اين كشورها مى‏باشد.

كشورهاى آسياى ميانه به دليل نابسامانى و بى ثباتى داخلى و وجود زمينه‏هاى اجتماعى براى نفوذ طالبان، از صدور اسلام افراطى و سنتى طالبان و بنيادگرايى مذهبى آن هراس دارند، در حالى كه جمهورى اسلامى ايران بيشتر به استقرار يك دولت اسلامگراى آمريكايى به عنوان اهرم فشار امريكا عليه ايران مى‏انديشد. براى جمهورى اسلامى دو مساله ديگر نيز به شكل جدى وجود دارد. حمايت طالبان از گروهك مجاهدين خلق و اختصاص دادن پايگاههاى نظامى به آنان و نيز جهتگيرى طالبان در برابر ساير اقوام و بويژه هزاره‏ها و شيعيان افغانستان. باتوجه به اهميت اين رخداد و تاثير جدى آن در سياست‏خارجى جمهورى اسلامى ايران مى‏بايست‏به شناسايى و بازبينى اين گروه مبادرت نمود. بايد ديد طالبان كسيتند؟ چگونه شكل گرفتند؟ و با استفاده از چه راهبردهايى در مدت كوتاهى در دل جامعه افغانستان رسوخ كردند؟ و اساسا اين كه طالبان از لحاظ فكرى و ايدئولوژيكى چگونه مى‏انديشند و در زمينه سياست، حكومت و اجتماع چه انديشه‏هايى را دنبال مى‏كند؟ در اين گزارش تلاش مى‏شود تا با هدف اطلاع رسانى، پرسشهاى مذكور مورد تحليل و ارزيابى قرار گيرد تا در پرتو پاسخ آن، بتوانيم شناخت اجمالى نسبت‏به اين جريان ارائه نماييم.